नेपालबाट नदेखिने दुर्लभ खग्रास सूर्यग्रहण आज

काठमाडौं । आज अर्थात् १२ अगस्ट २०२६ मा दुर्लभ खग्रास सूर्यग्रहण लाग्दैछ। यो ग्रहणको पूर्ण स्वरूप ग्रिनल्यान्ड, आइसल्यान्ड, उत्तरी रुस, उत्तर आन्ध्र महासागर तथा स्पेन र पोर्चुगलका केही भूभागबाट देखिनेछ।

नेपालसहित दक्षिण एसिया र एसियाका अधिकांश भागबाट भने यो खगोलीय घटना देखिने छैन।

नासाका अनुसार सन् १९९९ पछि मुख्य भूमि युरोपबाट देखिने यो पहिलो पूर्ण सूर्यग्रहण हो। पूर्ण ग्रहणको मार्गमा करिब १ करोड ५० लाख मानिस पर्ने अनुमान गरिएको छ। उत्तरी गोलार्धका अन्य स्थानबाट आंशिक ग्रहण देखिने भएकाले करिब ९८ करोड मानिसले सूर्यको केही भाग चन्द्रमाले ढाकेको दृश्य अवलोकन गर्न सक्नेछन्।

कहाँबाट देखिनेछ ?

चन्द्रमाको छाया उत्तरी रुसबाट अघि बढ्दै ग्रिनल्यान्ड, आइसल्यान्ड र उत्तर आन्ध्र महासागर हुँदै युरोपतर्फ सर्नेछ। त्यसपछि पूर्ण ग्रहणको मार्ग स्पेनसम्म पुग्नेछ।

पूर्ण ग्रहणका बेला चन्द्रमाले सूर्यको उज्यालो भाग पूर्ण रूपमा ढाक्नेछ। अधिकांश स्थानमा पूर्ण ग्रहण दुई मिनेटभन्दा कम समय रहनेछ।

स्पेनका लियोन, जारागोजा र भ्यालेन्सियालगायतका सहरबाट पूर्ण ग्रहण देखिनेछ। आइसल्यान्डको रेक्जाभिकबाट पनि पूर्ण ग्रहण अवलोकन गर्न सकिनेछ।

नेपालबाट किन देखिँदैन ?

सूर्यग्रहण पृथ्वीका सबै स्थानबाट देखिँदैन। सूर्य, चन्द्रमा र पृथ्वी निश्चित ज्यामितीय अवस्थामा आउँदा चन्द्रमाको छाया पृथ्वीको सीमित भूभागमा मात्र पर्छ।

यसपटक चन्द्रमाको पूर्ण छाया उत्तरी गोलार्धको उच्च अक्षांश हुँदै जाने भएकाले नेपाल उक्त क्षेत्रमा पर्दैन। त्यसैले नेपालका कुनै पनि स्थानबाट आजको सूर्यग्रहण देखिने छैन। भारतबाट पनि यो ग्रहण देखिने छैन।

युरोपमा विशेष आकर्षण

यसपटकको खग्रास सूर्यग्रहणको मुख्य आकर्षण स्पेन हुनेछ। उत्तरी तथा पूर्वी स्पेनका विभिन्न सहर पूर्ण ग्रहणको मार्गमा पर्ने भएकाले हजारौँ मानिस ग्रहण अवलोकनका लागि तयारीमा छन्।

म्याड्रिड र बार्सिलोना भने पूर्ण ग्रहणको मुख्य क्षेत्रभन्दा बाहिर पर्नेछन्। यद्यपि, त्यहाँ सूर्यको ९९ प्रतिशतभन्दा बढी भाग चन्द्रमाले ढाक्ने अनुमान गरिएको छ।

पेरिस, लन्डन र बर्लिनबाट पनि आंशिक ग्रहण देखिनेछ। यी सहरमा क्रमशः सूर्यको करिब ९२, ९१ र ८५ प्रतिशत भाग ढाकिने अनुमान गरिएको छ।

उत्तर अमेरिकाबाट पनि आंशिक ग्रहण

उत्तर अमेरिकाका केही भागबाट समेत आंशिक ग्रहण देखिनेछ। अलास्का र क्यानडाका केही क्षेत्रमा सूर्यको उल्लेख्य भाग ढाकिनेछ।

क्यानडाको सेन्ट जोन्समा करिब ५३ प्रतिशत, मोन्ट्रियलमा १८ प्रतिशत र टोरोन्टोमा करिब ८ प्रतिशत सूर्य ढाकिने अनुमान गरिएको छ। अमेरिकाको अलास्काका केही क्षेत्रमा भने करिब ३७ प्रतिशतसम्म सूर्य ढाकिन सक्नेछ।

सूर्यग्रहण कसरी हुन्छ ?

सूर्यग्रहण त्यतिबेला हुन्छ, जब चन्द्रमा सूर्य र पृथ्वीको बीचमा आउँछ र सूर्यको प्रकाशलाई केही समयका लागि छेक्छ।

सूर्यग्रहण मुख्यतः चार प्रकारका हुन्छन् :

आंशिक सूर्यग्रहण : चन्द्रमाले सूर्यको केही भाग मात्र ढाक्छ।
खग्रास वा पूर्ण सूर्यग्रहण : चन्द्रमाले सूर्यको उज्यालो भाग पूर्ण रूपमा ढाक्छ।
वलयाकार सूर्यग्रहण : चन्द्रमा पृथ्वीबाट तुलनात्मक रूपमा टाढा हुँदा सूर्यलाई पूर्ण रूपमा ढाक्न नसक्दा वरिपरि उज्यालो घेरा देखिन्छ।
हाइब्रिड सूर्यग्रहण : केही स्थानबाट पूर्ण र केही स्थानबाट वलयाकार रूपमा देखिने अत्यन्त दुर्लभ ग्रहण।

सूर्य र चन्द्रमाको देखिने आकार लगभग समान देखिनुको कारण पनि रोचक छ। सूर्य चन्द्रमाभन्दा करिब ४०० गुणा ठूलो भए पनि पृथ्वीबाट करिब ४०० गुणा टाढा भएकाले आकाशमा दुवैको कोणीय आकार लगभग उस्तै देखिन्छ।

सूर्यग्रहण कति पटक लाग्छ ?

नासाका अनुसार पृथ्वीमा प्रत्येक वर्ष दुईदेखि पाँचवटासम्म सूर्यग्रहण लाग्न सक्छन्। यद्यपि, पूर्ण सूर्यग्रहण तुलनात्मक रूपमा दुर्लभ हुन्छ। कुनै निश्चित स्थानबाट पूर्ण सूर्यग्रहण देखिनु अझ दुर्लभ मानिन्छ, किनकि पूर्ण ग्रहणको मार्ग पृथ्वीको साँघुरो भूभागमा मात्र पर्छ।

नाङ्गो आँखाले हेर्न मिल्छ ?

सूर्यग्रहणको आंशिक चरणमा नाङ्गो आँखाले सूर्यतर्फ हेर्नु आँखाका लागि जोखिमपूर्ण हुन्छ। ग्रहण अवलोकन गर्दा प्रमाणित सौर्य अवलोकन चस्मा वा सुरक्षित सौर्य फिल्टर प्रयोग गर्नुपर्छ। सामान्य सनग्लासले पर्याप्त सुरक्षा दिँदैन।

पूर्ण ग्रहणको समयमा चन्द्रमाले सूर्यको उज्यालो सतह पूर्ण रूपमा ढाकेको छोटो अवधिमा मात्र विशेष सुरक्षाबिना हेर्न सकिन्छ। पूर्णता सुरु हुनुअघि र समाप्त भएपछि भने सुरक्षित सौर्य फिल्टर अनिवार्य हुन्छ।

नेपालबाट कसरी हेर्ने ?

नेपालबाट आजको सूर्यग्रहण प्रत्यक्ष देखिने छैन। नेपाली आकाश निरीक्षकहरूले नासालगायत विश्वसनीय खगोलीय संस्थाका अनलाइन प्रत्यक्ष प्रसारणमार्फत ग्रहणको पूर्ण चरण अवलोकन गर्न सक्नेछन्।

अर्को खग्रास सूर्यग्रहण कहिले ?

आजको ग्रहणपछि अर्को महत्त्वपूर्ण पूर्ण सूर्यग्रहण २ अगस्ट २०२७ मा हुनेछ। त्यसको पूर्णताको मार्ग दक्षिणी स्पेन, उत्तर अफ्रिका, साउदी अरब र यमनसम्म फैलिनेछ।

एजेन्सीहरूको सहयोगमा